ایکس ال

بيژن بيرنگ

يكسري از تاك‌شوها كه من اسم آنها را برنامه زنده مي‌گذارم، در حيطه برنامه‌هاي چالشي قرار مي‌گيرند مثل برنامه «هفت» يا برنامه‌هايي كه فرزاد حسني و رشيدپور داشتند. اينها بحث‌شان اجتماعي، سياسي و فرهنگي است و با تماشاگر عام ارتباط برقرار مي‌كنند. مشكلاتي هم كه اين برنامه‌ها دارند به چارچوب‌هاي سياسي، اجتماعي و اقتصادي كه در كشور وجود دارد برمي‌گردد. اين برنامه‌ها معمولا در شرايط و موقعيت‌هايي قرار مي‌گيرند كه خود تاك‌شو دچار مشكل مي‌شود. مثلا برنامه «نود» با اينكه يك برنامه چالشي است در حيطه‌يي قرار مي‌گيرد كه دستش بازتر است و به همين خاطر مي‌تواند تا سال‌ها ادامه پيدا كند. گونه ديگري از تاك‌شوها به مسائل اجتماعي و زندگي مردم مي‌پردازند. مثل برنامه «باز هم زندگي» كه من در تلويزيون داشتم. بنابراين من تاك‌شوها را به دو دسته تقسيم مي‌كنم. يك دسته موضوع‌محورند و بر مبناي موضوع حركت مي‌كنند و دسته ديگر فردمحورند؛ يعني فرد مشخصي را دعوت مي‌كنند و با او حرف مي‌زنند. اين تقسيم‌بندي هر كدام مشكلات خاص خودش را دارد. برنامه‌هاي فردي بسته به ميهمان خود دچار مشكلاتي مي‌شوند و ممكن است مثلا جنس حرف زدن ميهمان روي آنتن زنده دچار مشكل بشود. اما آن نوع برنامه‌يي كه من كار كردم، يعني برنامه‌هايي مثل «باز هم زندگي» كه پخش زنده ندارد، معمولا با مشكل بودجه مواجه هستند و بعد از چند قسمت پخش‌شان متوقف مي‌شود. وقتي برنامه‌يي تحقيقي و موضوع‌محور باشد، ممكن است لازم باشد درباره موضوع يك قسمت آن دو ماه تحقيق بشود. بنابراين نياز به يك تيم تحقيقاتي داريم كه مثلا بروند دور ايران را بگردند و مواد و ماتريال لازم براي پخش يك قسمت از برنامه را تامين كنند. من در اين برنامه صادقانه اعتراف كردم كه مي‌خواهم برنامه‌يي مثل تاك‌شو اپرا وينفري روي آنتن ببرم. برنامه اپرا وينفري 400 نفر تيم تحقيقاتي دارد و با توجه به عظمت برنامه در سراسر دنيا از روي موضوع آن هزاران تز دكترا نوشته مي‌شود. ما هم براي برنامه «باز هم زندگي» يك سال و نيم كار تحقيقاتي انجام داديم. اما چنين ديدي در صدا و سيماي ما قابل درك نيست و نوع خرج كردن بودجه براي تاك‌شوها خيلي با جاهاي ديگر دنيا فرق دارد. اين برمي‌گردد به كلمه شو كه پشت كلمه تاك است و به معني نمايش است. اين مقوله هنوز درك نشده و مورد ارزيابي مالي قرار نگرفته است. از طرفي وقتي درباره تاك‌شو حرف مي‌زنيم، پاي شومن وسط مي‌آيد. شومن يك آدم معمولي نيست؛ بلكه يك آدم خاص است. ممكن است در امريكا صدها بازيگر مهم و صاحب سبك وجود داشته باشد، اما تعداد شومن‌ها بسيار محدود است و تعداد برنامه‌هاي تاك‌شو معروف دنيا بيشتر از 10-20 تا نيست. بنابراين تاك‌شو مفهوم بسيار ويژه‌يي است كه با مفهوم شومن درهم تنيده است. اما نگاهي كه در تلويزيون ما رايج است، چه از نظر مادي و چه از نظر معنوي بسيار متفاوت‌تر از ديد بين‌المللي است و مشكل ما هم همين نوع نگاه است. از يك طرف به اين برنامه‌ها مي‌گوييم تاك‌شو، و از طرف ديگر به شومن مي‌گوييم مجري. و اين مفهوم مجري هم معمولا در حد كسي است كه از روي ورق خبر مي‌خواند. بعد مي‌گويند مثلا مجري هم 200 هزار تومان بگيرد و شومن هم 200 هزار تومان. خب براي آن شومن با آن قابليت‌ها مشكل پيدا مي‌شود و به تضاد برمي‌خورد. اگر من يك شومن درجه يك باشم طبيعي است كه به خواهم حقوقم با آن مجري فرق كند. اين مي‌شود كه برنامه «بازهم زندگي» تا قمست 15- 16 ادامه پيدا مي‌كند و بعد مي‌گويم خداحافظ.

من وقتي را صرف نمي‌كنم كه شما نتوانيد آن را به من برگردانيد. اين مسائل هم به اين دليل به وجود مي‌آيد كه ما نگاه بين‌المللي در كشورمان نداريم.

از طرفي وقتي تاك‌شو را با يك برنامه اجرايي كه يك مجري دارد مقايسه مي‌كنيم، اين بحث پيش مي‌آيد كه مجري بايد يك آدم ديگر باشد و تهيه‌كننده يك آدم ديگر. در حالي كه تاك‌شو با شومن‌اش شناخته مي‌شود و شومن كسي است كه صاحب فكر و انديشه است. يعني خودش نويسنده و كارگردان است و همان لحظه كه در استوديو حضور دارد در آن واحد نويسندگي و كارگرداني و اجرا و... را برعهده دارد. اتفاقي كه افتاده اين است كه مي‌خواهند مفهوم تهيه‌كنندگي و شومن را از هم جدا كنند. اين مي‌شودكه ما در صدا و سيما يك تهيه‌كننده داريم كه هر وقت بخواهد مي‌رود و يك آدم ديگر را مي‌آورد. خب اينكه ديگر تاك‌شو نخواهد بود. در همين برنامه اپرا وينفري، همه كارهاي توليد و طراحي دكور و.... برعهده خود وينفري است. اما تعريف تهيه‌كننده در سازمان كسي است كه به لحاظ كمي و كيفي مسووليت برنامه را برعهده دارد. در برنامه‌يي كه شومن صاحب انديشه و اعتبار باشد، ديگر تهيه‌كننده مفهومي ندارد. (حالا اگر اين روزها همه‌چيز كمي شده و نقش تهيه‌كننده به مجري طرح تقليل يافته چيز ديگري است).

اصلا وقتي لفظ مجري را به كار مي‌بريم، يعني آدمي كه نبايد خلاق باشد. در حالي كه مفهوم خلاقيت با مفهوم شومن در هم تنيده است. بطور كلي بايد باور كنيم كه يك شبكه تلويزيوني با تاك‌شو است كه شناخته مي‌شود وگرنه ساخت سريال كه وظيفه تلويزيون نيست؛ بلكه كار كمپاني‌هاي بزرگ است كه محصولات خود را به تلويزيون مي‌فروشند. اما در تلويزيون ما روال برعكس است. الان برنامه‌هاي «هفت» و «نود» جزو پربينند‌ترين برنامه‌هاي شبكه سه هستند و مي‌بينيم كه «نود» سال‌هاست كه ادامه پيدا مي‌كند. به هرحال مردم در تمام دنيا تاك‌شو را دوست دارند و نمي‌شود چيزي را كه در تمام دنيا همه دوست دارند مردم ما دوست نداشته باشند. اگر كمي به تاثير شگرف تاك‌شوها روي مخاطب فكر كنيم، حتما سرمايه‌گذاري بيشتري روي آن خواهيم كرد.